Raport z działalności Rzecznika Praw Dziecka
Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka w 2020 roku oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce wraz ze stanowiskiem Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druki nr 1104 i 1251).
Postawa Rzecznika Praw Dziecka wzbudziła liczne kontrowersje. Rzecznik stanął na mównicy w koszulce z nadrukiem przedstawiającym rysunek wykorzystywany przez ruchy antyaborcyjne.
Mikołaj Pawlak rozpoczął swoje wystąpienie słowami podziękowania skierowanymi do Prezesa IPN Jarosława Szarka za pracę na rzecz pamięci i historii, szczególnie względem powołanej przez RPD rady ds. upamiętniania dzieci polskich z niemieckiego obozu koncentracyjnego w Łodzi.
Pawlak wskazał na kluczowe prawa dziecka, których uznaje się orędownikiem – prawo do życia, ochrony zdrowia, prawo do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych, prawo do nauki.
Zaznaczył on, że rok 2020 był rokiem nadzwyczajnym, szczególnie dla dzieci i młodzieży, nazywając przy tym urodzonych po 2000 roku pokoleniem dobrobytu.
Mikołaj Pawlak wymienił działania, jakie należy podjąć, aby (jego zdaniem) sytuacja dzieci i młodzieży uległa poprawie i stabilizacji: „Jest konieczność podejmowania nowych nieprzewidywanych dotychczas wyzwań zarówno w zakresie legislacji, jak i przede wszystkim wzajemnego wsparcia i odbudowania więzi i relacji społecznej. Prawa zdrowotne, prawa do wychowania w rodzinie, prawa socjalne, prawo do nauki – będą wymagały przewartościowania, czasem może nowego zdefiniowania, a może wręcz przeciwnie”.
Zaraz po tym rozpoczął wyjaśnianie swojego budzącego skrajne emocje wśród zgromadzonych ubioru. Wykazał entuzjazm wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z października 2020 r.
W dalszej części swojej wypowiedzi RPD przedstawiał zakres działalności swojego biura w minionym roku:
  • W zespole spraw sądowych i rodzinnych najczęstsze sprawy dotyczyły wychowania w rodzinie, sporów, rozwodów, rozstań, ochrony życia i zdrowia, warunków socjalnych, prawa do nauki i ochrony przed przemocą.
  • Telefon zaufania prowadzony przez zespół spraw sądowych i rodzinnych został uruchomiony w roku 2020 na całą dobę.
  • W zespole edukacji były podejmowane postępowania dyscyplinarne – prawie tysiąc spraw: sprawy dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej, interwencje z zakresu funkcjonowania szkół, przedszkoli, urzędów. Najwięcej zgłoszeń dotyczyło różnych form wsparcia dzieci i młodzieży w edukacji zdalnej.
  • W kategorii spraw socjalnych, społecznych, administracyjnych czy zdrowotnych spotykano się ze skomplikowanymi stanami faktycznymi, m.in. w związku z prawami małoletnich cudzoziemców czy tzw. porwań rodzicielskich; w związku z tymi sprawami współpracowano ze Strażą Graniczną, a także prowadzono kontrole w urzędach wojewódzkich.
Co więcej, Pawlak wspomniał o swoim wkładzie w tworzeniu Państwowej Komisji ds. Pedofilii – „Jako pierwszy powołałem osobę do pełnienia czynności w tej komisji. Pan Błażej Kmieciak został przewodniczącym tej komisji”.
Jako ostatnie ze swoich dokonań przedstawił poradnik dla dzieci i rodzin za granicą, przygotowany wraz z ministrem spraw zagranicznych prof. Zbigniewem Rau (w 29 językach).
Po zakończeniu burzliwego wystąpienia Mikołaja Pawlaka, swoje oświadczenia wygłosili przedstawiciele klubów i kół:
Sławomir Skwarek (PiS): „Informacja pokazała dobitnie różnorodność działań podejmowanych przez rzecznika, nakierowanych zawsze na dobro dziecka i ochronę jego praw. Pragnę podziękować panu rzecznikowi i jego współpracownikom za tak liczne działania nakierowane zawsze na dobro dziecka, a w imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość pozwolę sobie zaprosić do współpracy przy tworzeniu aktów prawnych”.
Iwona Hartwich (KO): „Kiedy rok temu prezentowałam stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej, które dotyczyło działalności rzecznika praw dziecka, wiele organizacji, dzieci, naukowców nazwało pana Michała Pawlaka rzeźnikiem praw dziecka. Dziś, kiedy po raz kolejny przychodzi mi to czynić, z bólem stwierdzam, że polskie dzieci nie mają swojego rzecznika. [...] Dzisiaj tak naprawdę urządził pan taką szopkę z tą koszulką, którą pan pokazał. Wydaje mi się, że pan pokazał to, że jest pan rzecznikiem dzieci nienarodzonych. Co wobec tego z dziećmi narodzonymi? Co pan zrobił dla dzieci z niepełnosprawnościami, kiedy podczas pandemii byli wiele miesięcy pozamykani w domach ze swoimi opiekunami? Co pan zrobił dla tych osób, które nie były szczepione?”
Monika Falej (Lewica): „Ośmiesza pan stanowisko rzecznika nie tylko swoimi fundamentalistycznymi poglądami, ale i absurdalnymi zarzutami, jak chociażby rzekomymi przypadkami podawania dzieciom leków na zmianę płci w jednej z poznańskich szkół. Zarzuty wyssane z palca, kuratorium w osłupieniu. [...] Tamta sytuacja budziła zażenowanie i politowanie. Pan jej nie dorównuje. O zgrozo, pan idzie dalej. Mogłabym przytoczyć wiele cytatów z pana wypowiedzi, które świadczą o tym, że nie powinien być pan rzecznikiem ani minuty dłużej”.
Bożena Żelazowska (KP): „Z tego miejsca w imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicji Polskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego apeluję o pomoc dzieciom w kwestii zdrowia psychicznego i fizycznego, a także większe zadbanie o bezpieczeństwo dzieci”.
Dobromir Sośnierz (Konfederacja): „Arbitralna kategoria dobra dziecka, która jest zawarta w kodeksie, otwiera wrota piekieł, kiedy to urzędnik decyduje, co dla dziecka dobre. Ale dlaczego o tym mówię? Ostatnio w kwietniu w swoim wystąpieniu wykazał pan zrozumienie tego problemu i powiedział pan nawet, co należy zmienić: że opieka naprzemienna powinna być domyślną formą orzekania o opiece i że niezrealizowanie kontaktów powinno być penalizowane”.
Joanna Mucha (Polska 2050): „Mam tu jeszcze sporo innych zarzutów do pana, ale powtórzę to, od czego rozpoczęłam: dzieciom naprawdę niepotrzebna jest ideologia. Niestety, niektóre formy tej ideologii zabijają polskie dzieci. Dzieciom jest potrzebna po prostu pomoc”.
Po tej części przeznaczono czas na pytania do Rzecznika Praw Dziecka. Wiele z nich dotyczyło sytuacji dzieci i młodzieży przynależącej do grupy LGBTQ+, opieki psychologicznej i psychiatrycznej dzieci oraz młodzieży, a także edukacji.
Dodatkowe linki i materiały