Uzupełnienie procedury wyboru Prezesa Sądu Najwyższego
Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (druk nr 951) oraz trzecie czytanie przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym.
18 lutego 2021 r. do Sejmu wpłynął wniesiony przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę projekt ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym. 22 lutego 2021 r. wpłynął również projekt dotyczący tej samej kwestii, lecz wniesiony przez Marszałka Sejmu Tomasza Grodzkiego. Zmiany zaproponowane jednak przez głowę państwa są obszerniejsze, podczas gdy Tomasz Grodzki w swoim projekcie wskazał jedynie na konieczność wydłużenia okresu wniesienia skargi nadzwyczajnej od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r.

Zmiany, które przewidywał projekt ustawy wniesiony przez Prezydenta dotyczą m.in.:

  • Procedury wyboru Prezesa Sądu Najwyższego poprzez dodanie regulacji dotyczącej odpowiedniego kworum, tj. do dokonania wyboru kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego, wymagana jest obecność co najmniej 2/3 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego. Jeżeli wyboru nie dokonano ze względu na brak wymaganego kworum, do dokonania wyboru na kolejnym posiedzeniu wymagana jest obecność co najmniej 1/2 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego. Jeżeli także na tym posiedzeniu wyboru nie dokonano ze względu na brak wymaganego kworum, wybór może zostać dokonany na kolejnym posiedzeniu w przypadku obecności co najmniej 1/3 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego. Zgodnie z uzasadnieniem, rozwiązanie to ma gwarantować wybór Prezesa Sądu, co z kolei powinno przyczynić się do prawidłowej organizacji pracy poszczególnych izb SN
  • Przyznania Prezydentowi możliwości powierzenia Sędziemu SN obowiązków i uprawnień Prezesa SN. Sędzia ten, oprócz zwołania zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego w celu wyboru kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego, będzie wykonywał obowiązki i uprawnienia Prezesa Sądu Najwyższego określone w ustawie.
  • Określenia procedur dotyczących m.in. przechowywania papierowych akt, archiwizowania czy udostępniania ich stronom. Nadto, prezydencki projekt ustawy przyznaje Głowie Państwa kompetencję do wydania rozporządzenia, które powinno określać m.in. sposób tworzenia i przetwarzania akt; warunki i tryb przechowywania, oraz przekazywania akt spraw sądowych Sądu Najwyższego; warunki i tryb niszczenia akt spraw sądowych Sądu Najwyższego po upływie okresu ich przechowywania.
  • Uchylenia przepisu dotyczącego wynagrodzeń Szefa Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Szefa Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej, które obecnie obliczane są na podstawie przepisów o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w zakresie dotyczącym sekretarza stanu.
  • Wydłużenia pierwszej kadencji ławników SN, gdyż (jak wynika z uzasadnienia projektu) pełnią oni swoje funkcje z opóźnieniem.
  • Zmiany terminu na wniesienie skargi nadzwyczajnej od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17 października 1997 r. z 3 lat na 5 lat.
Na posiedzeniu odbyły się pierwsze czytania tych projektów. W kwestii odrzucenia projektu prezydenckiego w pierwszym czytaniu 202 posłów głosowało za, 238 przeciw, zaś 11 wstrzymało się. Wynik ten oznacza, iż projekt nie został odrzucony podczas pierwszego czytania. W tej sytuacji odbyło się ponowne głosowanie, dotyczące przyjęcia propozycji wyznaczenia terminu przedłożenia sprawozdania komisji umożliwiającego rozpatrzenie go na bieżącym posiedzeniu Sejmu, w którym głosowało 451 posłów (za - 232, przeciw - 215, wstrzymało się - 4, nie głosowało - 8).
W konsekwencji oba projekty skierowano do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz wyznaczono termin 25 lutego 2021 r. na  przedłożenie sprawozdań.
24 lutego 2021 r. Komisja odniosła się do projektów. W sprawozdaniu senackiego projektu ustawy Komisja rozstrzygnęła, iż należy go odrzucić. Natomiast, prezydencki projekt ustawy o zmianie ustawy o SN został zdaniem Komisji powinien zostać uchwalony przez Sejm, z poprawkami dotyczącymi:
  • Zapewnienia Sędziemu Sądu Najwyższego stale zamieszkałemu poza Warszawą bezpłatnego zakwaterowania w Warszawie, zwrotu kosztów przejazdu i dodatku z tytułu rozłąki z rodziną.
  • Nałożenia na Prezydenta obowiązku wydania rozporządzenia określającego zasady zapewnienia bezpłatnego zakwaterowania sędziom Sądu Najwyższego stale zamieszkałym poza Warszawą, a także wysokość i warunki wypłacania im zwrotu poniesionych kosztów przejazdu oraz dodatku za rozłąkę, mając na uwadze konieczność zapewnienia sędziom Sądu Najwyższego warunków pracy odpowiadających godności urzędu oraz specyfice i zakresowi ich obowiązków.
  • Nałożenia na Sąd Najwyższy obowiązku publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Sądu Najwyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniami wydane przez Sąd Najwyższy przed wejściem w życie niniejszej ustawy, terminie do 5 lat od wejścia w życie niniejszej ustawy.

Ostatecznie na tym posiedzeniu odbyło się trzecie czytanie prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy o SN, które zakończyło się głosowaniem. W głosowaniu dotyczącym odrzucenia w całości projektu prezydenckiego głosowało - 454  posłów w tym:
  • za - 208 posłów,
  • przeciw - 241 posłów,
  • wstrzymało się - 5 posłów,
  • nie głosowało - 5 posłów.
Wszyscy obecni posłowie PiS byli przeciw odrzuceniu projektu, zaś kluby: KO, Lewica, KP oraz Polska 2050 w całości były za odrzuceniem projektu.

Kolejne głosowanie dotyczyło przyjęcia w całości projektu ustawy złożonego przez Prezydenta RP. Głosowało  455  posłów w tym:
  • za – 253 posłów,
  • przeciw – 197 posłów,
  • wstrzymało się – 5 posłów,
  • nie głosowało - 4 posłów.
Posłowie klubu PiS zagłosowali jednomyślnie za przyjęciem ustawy.
  • Link do głosowania: Głosowanie nr 22 na 26. posiedzeniu Sejmu

Sejm uchwalił prezydencki projekt ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym 25 lutego 2021 r. i przekazał wraz z poprawkami do Senatu, który w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy może ją przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo uchwalić odrzucenie jej w całości. Jeżeli senatorowie nie podejmą stosownej uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez posłów.
Wśród Sędziów Sądu Najwyższego projekt wzbudził niemałe kontrowersje i podział zdań. Sędzia Sądu Najwyższego Bohdan Bieniek dość krytycznie mówi o proponowanych zmianach, wskazując, że: „Z treści tych zmian wynika podobne rozwiązanie do tego,  z jakim  mieliśmy do czynienia przy okazji wyborów Pierwszego Prezesa SN, czyli stopniowego obniżania kworum niezbędnego do wyboru prezesa, to jest z początkowego wymogu 2/3 tak by ostatecznie 1/3 sędziów danej izby mogła wyłonić swego Prezesa. Dewaluacja liczby uprawnionych do wyłonienia Prezesa Izby nie przyczyni się do zwiększenia autorytetu tej osoby. Z mojej perspektywy nie widzę takiej potrzeby i konieczności, gdyż sędziowie SN mają obowiązek uczestniczyć w zgromadzeniach izb, czy też w Zgromadzeniu Ogólnym sędziów SN, a tu wspomnę, że ostatnie Zgromadzenie Ogólne sędziów Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2020 r. nie odbyło się z powodu niestawiennictwa (a tym samym braku kworum) „nowych sędziów”. Może zatem te zmiany mają zapobiec paraliżowi prac organów SN przez te osoby”. Natomiast sędzia Aleksander Stępkowski, rzecznik SN wskazał zupełnie odmienne zdanie. Jego zdaniem potrzebne są przepisy, które uszczegóławiają procedury w SN.
Dodatkowe linki i materiały